Sunday, August 16, 2026
Wednesday, August 12, 2026
THƯ MỜI: TƯỞNG NIỆM 50 NĂM NGÀY QUA ĐỜI CỦA THI SĨ VŨ HOÀNG CHƯƠNG
THƯ MỜI
TƯỞNG NIỆM
50 NĂM
NGÀY QUA ĐỜI CỦA
THI SĨ VŨ HOÀNG CHƯƠNG
Nhân dịp đánh dấu 50 năm ngày qua đời của thi sĩ Vũ Hoàng Chương [1915-1976], chúng tôi trân trọng kính mời Quý vị đến tham dự buổi tưởng niệm đặc biệt nhằm tôn vinh cuộc đời, sự nghiệp và di sản văn hóa-nghệ thuật của ông.
Chương trình sẽ quy tụ các học giả, nhà văn, nhà thơ, nghệ sĩ và những người yêu thơ để cùng nhau nhìn lại hành trình sáng tạo của thi sĩ Vũ Hoàng Chương, từ vẻ đẹp huyền ảo trong những tập thơ đầu đến chiều sâu tâm linh trong giai đoạn cuối đời. Qua những tiết mục đọc thơ, ngâm thơ, thảo luận, trình diễn nghệ thuật, ra mắt sách và tư liệu lưu trữ, chúng tôi mong được chia sẻ cùng Quý vị vẻ đẹp độc nhất vô nhị đã làm nên vị trí đặc biệt của ông trong văn học Việt Nam.
Thời gian:
Chủ Nhật, ngày 20 Tháng 9 Năm 2026 & từ 1:00 PM đến 4:00 PM
Địa điểm:
Hội trường SBTN, địa chỉ: 10561 Garden Grove Blvd.,
Garden Grove, CA 92843
Diễn giả:
Nhà thơ Đỗ Quý Toàn • Nhà giáo Trần Huy Bích •
Nhà văn Trịnh Y Thư.
Điều hợp Chương trình:
Lê Đình Y-Sa • Diệu Quyên.
Nhiều thi phẩm giá trị và thơ phổ nhạc của Vũ Hoàng Chương sẽ được trình bày qua giọng diễn ngâm và giọng hát của các văn nghệ sĩ thân hữu.
Sự hiện diện của Quý vị sẽ góp phần làm cho buổi tưởng niệm thêm phần trang trọng và ý nghĩa.
Ban Tổ Chức trân trọng kính mời.
• Việt Báo Foundation;
• Văn Học Press;
• SBTN.
Chương trình cũng được bảo trợ bởi:
• Hội Giáo Chức Việt Nam Nam California;
• Hội Ái Hữu Cựu Học Sinh Bưởi-Chu Văn An Nam California;
• Viện Bảo Tàng Di Sản Người Việt;
• Viện Việt Học.
Sunday, August 9, 2026
NGÔ THẾ VINH: Sau lễ động thổ Dự án Kênh Funan Techo Cách đây 2 năm
Cần một tầm nhìn mới: từ "một công trình"
sang "một hệ thống" thủy văn
ảnh hưởng trên toàn lưu vực
NGÔ THẾ VINH
Lời dẫn nhập: Hai năm sau lễ động thổ ngày 5 tháng 8 năm 2024, Kênh Funan Techo vẫn đang được thi công theo từng đoạn, chưa hoàn thành toàn tuyến khoảng 180 km. Tác giả phân tích rõ dự án không chỉ là tuyến giao thông đường thủy đơn thuần mà còn là công trình điều tiết nước đa mục tiêu, có nguy cơ ảnh hưởng đến chế độ lũ, phân phối phù sa và xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long. Đặc biệt, dự án đã vi phạm nghiêm trọng Điều 5 của Hiệp định Mekong 1995. Cam Bốt đã cố tình xếp kênh Funan Techo vào nhóm “dự án trên dòng nhánh” để chỉ phải làm thủ tục Thông báo đơn giản, thay vì thực hiện thủ tục Tham vấn trước (Prior Consultation) bắt buộc theo quy trình PNPCA. Thực tế, kênh kết nối trực tiếp với sông Mekong và sông Bassac – hai nhánh mang nước dòng chính – và chuyển nước ra Vịnh Thái Lan. Việc né tránh Điều 5 không chỉ làm suy yếu cơ chế hợp tác của Ủy hội sông Mekong (MRC) mà còn mở ra nguy cơ các quốc gia khác noi theo, phá vỡ nguyên tắc sử dụng nước công bằng và hợp lý trên toàn lưu vực. Thủ tướng Hun Manet xem con kênh này như món quà sinh nhật dành cho cha mình và là di sản mới của Vương quốc Khmer, thậm chí được so sánh với Đại Vận Hà của Trung Quốc. Tuy nhiên, bài viết cũng đặt ra câu hỏi về chi phí thực tế mà người dân Cam Bốt phải gánh chịu, cũng như nguy cơ làm gia tăng căng thẳng trong quan hệ Việt – Cam Bốt. Bài viết kêu gọi một tầm nhìn mới: từ “một công trình” sang “một hệ thống thủy văn” liên kết, đồng thời đòi hỏi Cam Bốt tuân thủ đúng Điều 5, công bố đầy đủ dữ liệu và thực hiện đánh giá tác động xuyên biên giới. Việt Ecology Press
*
Hình 1: Lễ khởi công Phần II (Section II) của Dự án Kênh Funan Techo, ngày 11 tháng 4 năm 2026 tại huyện Borei Chulsar, tỉnh Takeo, do Thủ tướng Hun Manet chủ tọa cùng Đại sứ Trung Quốc Vương Văn Bân (Wang Wenbin), trên thảm đỏ, hàng đầu từ trái là Đại sứ Trung Quốc tại Cam Bốt, Thủ tướng Hun Manet, và bên cạnh là Phó Thủ tướng Sun Chanthol, Phó Chủ tịch Hội đồng Phát triển Cam Bốt, phụ trách hạ tầng và đầu tư. [Nguồn: AKP /Agence Kampuchea Presse].
*
Diễn tiến sau lễ động thổ và câu hỏi về tiến độ
Một câu hỏi nhận được từ bạn đọc là: Dự án Kênh Funan Techo của Cam Bốt hiện nay ra sao, đã tới giai đoạn nào, khi mà trong Lễ khởi công chính thức diễn ra ngày 5 tháng 8, 2024 – cách đây đúng 2 năm với quy mô rất lớn, được xem như một siêu Dự án, biểu tượng lòng kiêu hãnh của quốc gia Cam Bốt, mang nặng màu sắc dân tộc chủ nghĩa và di sản của gia đình họ Hun, cùng với lời khẳng định là Kênh Funan Techo sẽ hoàn tất và đi vào hoạt động năm 2028.
Hình 2: Lễ động thổ kênh Funan Techo với tràn ngập cờ xí tại ngôi làng nhỏ Prek Takeo, huyện Kien Svay, tỉnh Kandal ngày 05.08.2024, cũng là ngày sinh nhật của Hun Sen, do con trai ông, nay là Thủ Tướng Hun Manet chủ tọa; phía trước khu nhà máy là dàn khẩu hiệu tiếng Khmer cực lớn: “Chúng tôi ủng hộ Kênh Funan Techo”, đây là điểm khởi đầu của khúc kênh đào (1) dài hơn 20 km, lấy nước từ sông Mekong Hạ (Lower Mekong) là một dòng chính đầu nguồn sông Tiền trước khi chảy vào ĐBSCL, Việt Nam. [nguồn: Khmer Times 05.08.2024]
Hình 3: Sơ đồ Dự án Kênh đào Funan Techo. Con kênh Funan Techo (đường chỉ đỏ) lấy nước từ cả 2 phân lưu sông Mekong: Mekong Hạ đầu nguồn con sông Tiền (đường chỉ xanh nhạt) và sông Bassac (đường chỉ xanh đậm) là đầu nguồn của con sông Hậu khi chảy vào Việt Nam. [nguồn: RFA]
Nay bước sang tháng 8/2026, đã hai năm sau lễ động thổ Phần I (Section I), có thể nói rằng dự án Funan Techo Canal vẫn đang ở giai đoạn thi công từng đoạn, chứ chưa thực sự bước vào tổng thể công trình đào kênh trên toàn tuyến dài 180 km như kế hoạch ban đầu. Với tiến độ như hiện nay có thể tiên đoán rằng dự án đầy tham vọng ấy sẽ hoàn tất chậm hơn thời gian dự kiến.
Các mốc triển khai chính trong hai năm đầu
Trong hai năm qua, có thể tóm tắt như sau:
_ Sau lễ động thổ ngày 5.8.2024, theo Reuters, đến cuối năm 2024, địa điểm tổ chức lễ khởi công gần như chưa có hoạt động xây dựng nào đáng kể, trong khi phương án huy động vốn từ phía Trung Quốc vẫn chưa được xác định rõ ràng.
_ Trong năm 2025, Cam Bốt và Trung Quốc đã đạt được các thỏa thuận tài chính và mô hình BOT (Build-Operate-Transfer / Xây dựng – Sở hữu – Chuyển giao), đồng thời tiến hành cắm mốc, đo đạc và chuẩn bị hậu cần. Trong giai đoạn đầu, chính quyền Phnom Penh từng cho biết doanh nghiệp Trung Quốc có thể tài trợ toàn bộ chi phí dự án. Sau đó, cơ cấu đầu tư được điều chỉnh theo hướng các nhà đầu tư Cam Bốtsẽ nắm 51%, còn phía Trung Quốc 49%.
_ Bước ngoặt xuất hiện vào tháng 4/2025, trong chuyến thăm Cam Bốt của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, hai bên ký thỏa thuận phát triển đoạn kênh dài 151,6 km với giá trị khoảng 1,2 tỷ USD.Thủ tướng Hun Manet khi đó khẳng định công trình hạ tầng đó có ý nghĩa đối với chủ quyền kinh tế, năng lực hậu cần / logistics và sự phát triển dài hạn của đất nước Cam Bốt.
_ Đến đầu năm 2026, một số khu vực dân cư dọc tuyến kênh chưa được giải tỏa, vẫn trong giai đoạn thương lượng bồi thường đất đai. Nay có thêm một khoản cho vay ưu đãi của TQ trị giá 400 triệu USD nhằm xây dựng hệ thống âu tàu, thủy lợi và các cây cầu bắc ngang kênh.
_ Ngày 11/4/2026, cách đây 4 tháng, Cam Bốt tổ chức lễ khởi công Phần thứ hai / Section II của dự ántại huyện Borei Chulsar, tỉnh Takeo, do Thủ tướng Hun Manet chủ tọa buổi lễ cùng Đại sứ Trung Quốc Vương Văn Bân (Wang Wenbin). Nhà đầu tư và thi công là Liên doanh Cam Bốt và Trung Quốc, trong đó tập đoàn TQ CCCC (China Communications Construction Group) giữ vai trò quan trọng. Đây là phần lớn nhất của toàn bộ dự án.
Hình 4: Thủ tướng Hun Manet và Đại sứ Trung Quốc tại Cam Bốt Vương Văn Bân (Wang Wenbin) tham dự lễ khởi công Phần II (Section II) của Dự án Kênh Funan Techo, ngày 11 tháng 4 năm 2026. [Nguồn: AKP /Agence Kampuchea Presse].
_ Cam Bốt bắt đầu triển khai Giai đoạn II (Section II) của dự án Quản lý tài nguyên nước tích hợp Funan Techo / Integrated Water Resources Management (IWRM). Đoạn này có chiều dài khoảng 151,6 km kết nối từ tỉnh Kandal qua các tỉnh Takeo, Kampot ra đến biển Kep, cho thấy công trình không hề bị hủy bỏ mà vẫn được tiến hành theo từng công đoạn / implementation in phases, nhằm hướng tới mục tiêu hoàn thành toàn bộ siêu dự án vào năm 2028. [Sic]
Riêng Phần thứ nhất / Section I chỉ dài khoảng 26 km, bắt đầu từ một nhánh sông Mekong Thượng tại huyện Kien Svay, tỉnh Kandal, là nơi từng được tổ chức lễ khởi công vào ngày 5 tháng 8, 2024, Phó Thủ tướng Cam Bốt Sun Chanthol cho biết công tác xác định ranh giới và kiểm tra bản đồ của đoạn đầu đã đạt một số kết quả. Nhà chức trách đã đánh dấu 155 ranh giới đất và dành gần 71 triệu USD cho hoạt động bồi thường tại khu vực này.
_ Dự án FTC không chỉ đóng vai trò là tuyến giao thông đường thủy kết nối hệ thống sông của Cam Bốt với Vịnh Thái Lan, công trình còn được kỳ vọng cung cấp nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản; thúc đẩy hình thành các khu kinh tế, trung tâm hậu cần, bến cảng và mở rộng hoạt động du lịch tại những địa phương mà tuyến kênh đi qua.
Thông tin được Bộ Thông tin Cam Bốt công bố ngày 27/5/2026 cho biết phần thứ hai có tổng mức đầu tư khoảng 1,17 tỷ USD và thời gian xây dựng dự kiến 36 tháng, tức là 3 năm, tính từ thời điểm khởi công tháng 4/2026, nghĩa là sẽ xong vào tháng 4/2029.
Hình 4: Đồ họa kênh đào Phù Nam Techo do Bộ Giao thông Công chánh Cam Bốt công bố. [Nguồn ảnh: Chính phủ Cam Bốt].
Vì sao mục tiêu hoàn thành năm 2028 khó khả thi
Như vậy mục tiêu hoàn thành toàn bộ dự án vào năm 2028 là hoàn toàn “không khả thi”. Có ít nhất ba lý do:Khối lượng xây dựng rất lớn
Công trình dài khoảng 180 km, rộng 80 đến 100 m, sâu khoảng 5,4 m, kèm theo:
nhiều cầu, các âu tàu (navigation locks), cống điều tiết, cảng, hệ thống hậu cần / logistics, giải tỏa khu cư dân / mặt bằng.Nguồn vốn
Dù Bắc Kinh đã tái khẳng định sẽ hỗ trợ hoàn thành dự án, quy mô đầu tư và cơ chế tài chính nhưngđã nhiều lần phải chỉnh sửa trong hai năm qua. Các vấn đề kỹ thuật và môi trường
Các chuyên gia của nhiều tổ chức nghiên cứu, trong đó có Stimson Center, cả MRC vẫn cho rằng còn thiếu dữ liệu minh bạch về:
lượng nước lấy từ sông Mekong, tác động đến Đồng bằng sông Cửu Long, phương thức vận hành các âu tàu, tác động tới chế độ lũ và mất phù sa.
Nếu chỉ xét về khía cạnh kỹ thuật xây dựng, việc hoàn thành một tuyến kênh dài 180 km trong khoảng ba năm (2026 – 2029) đã là rất khó.
Xét về kinh nghiệm xây dựng dự án hạ tầng của Cam Bốt, đường cao tốc Phnom Penh – Sihanoukville hẹp, thấp hơn và không có shiplock phức tạp đã mất 3 năm 6 tháng.
Kịch bản được nhiều chuyên gia dự đoán: dự án sẽ phải lùi sang 2030 hay xa hơn, hoặc hoàn thành từng công đoạn rồi kết nối, sau đó mới đưa toàn tuyến vào khai thác.
Ba câu hỏi lớn về tác động đối với ĐBSCL
Do mối quan tâm đến tác động của con Kênh đối với Đồng bằng sông Cửu Long, có ba câu hỏi đang gây tranh luận nhất:Kênh Funan Techo có thực sự làm giảm lưu lượng sông Mekong chảy sang Việt Nam hay không?
Nó có làm giảm phù sa ở đồng bằng đến mức nào?
Ảnh hưởng của kênh này so với 12 đập thủy điện trên dòng chính Mekong ra sao?
Hình 5: Đơn vị rà phá bom mìn chưa nổ dưới nước (UXO / Unexploded Ordnance) nhằm bảo đảm an toàn cho việc xây dựng con kênh đào Funan Techo. [Khmer Times 26.02.2025]
Những tác động cần được nhìn trong toàn hệ thống sông Mekong
MỐI QUAN TÂM TÁC ĐỘNG ĐỐI VỚI ĐBSCL
Kênh Funan Techo không phải là một công trình giao thông đơn lẻ. Nó sẽ là một Dự án Phức hợp Đa Mục tiêu (Multi-Purpose Integrated Project) tác động lên một hệ sinh thái vốn đã rất mong manh của lưu vực Mekong.
Câu hỏi sẽ không đơn thuần là "kênh này có làm ĐBSCL khô cạn đi hay không?" mà là "nó sẽ cộng hưởng với tác động hiện có do chuỗi các con đập thượng nguồn đã có đến mức nào?"
Có ba vấn đề cần tách riêng:
1. Lưu lượng nước: tác động có, nhưng chưa phải là lớn nhất
Về mặt thủy văn, Cam Bốt lập luận rằng lượng nước dùng cho vận tải chỉ khoảng 5 m³/giây, rất nhỏ so với lưu lượng sông Mekong, nên ảnh hưởng gần như không đáng kể.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia tin chắc rằng Funan Techo không chỉ đơn thuần là một kênh giao thông.
Các tài liệu và phát biểu gần đây của phía Cam Bốt cho thấy dự án còn nhằm:tưới cho khoảng 300.000 ha đất nông nghiệp;
cấp nước sinh hoạt;
phát triển đô thị;
các khu công nghiệp dọc hai bên con kênh.
Như vậy, lượng nước lấy khỏi hệ thống hai con sông: sông Tiền và sông Hậu sẽ lớn hơn nhiều so với con số 5 m³/giây phục vụ giao thông / navigation theo như tuyên bố ban đầu. Đây cũng là điều mà Stimson Center và cả MRC / Mekong River Commission cùng các nhà hoạt động môi sinh cho rằng cần được làm rõ bằng các nghiên cứu khả thi đầy đủ.
2. Điều đáng lo nhất không chỉ là "mất nước" mà là "mất lũ"
Đây là điểm ít được báo chí Việt Nam nhấn mạnh.
Các nhà nghiên cứu của Stimson Center cho rằng con kênh với hệ thống đê cao sẽ thay đổi đường lan truyền của lũ mùa mưa.
Đối với Đồng bằng sông Cửu Long, lũ không phải là thiên tai, lũ còn đem theo những lợi ích sống còn: phù sa, chất dinh dưỡng, cá giống, nước ngọt, khả năng rửa mặn tự nhiên.
Nếu dòng lũ bị giữ hoặc đổi hướng ngay từ bên Cam Bốt, thì các tỉnh đầu nguồn như: An Giang, Đồng Tháp, Kiên Giang, sẽ nhận được ít lũ hơn. Điều đó kéo theo sản lượng thủy sản thiên nhiên giảm, lượng phù sa giảm và khả năng chống xâm nhập mặn sẽ yếu đi.
Có thể nói, “mất nước, mất lũ” sẽ là mối nguy cơ lớn nhất.
3. Xâm nhập mặn
ĐBSCL “tự thân” đang chịu bốn sức ép:nước biển dâng,
khai thác nước ngầm,
giảm dòng chảy mùa khô.
Xâm mặn
Nay nếu Funan Techo lấy thêm nước trong mùa khô, dù chỉ vài phần trăm, thì cũng có thể làm:nước mặn lấn vào sâu hơn,
thời gian nhiễm mặn kéo dài hơn,
các vùng trồng lúa và cây ăn trái chịu tổn hại lớn hơn.
Phù sa về ít hơn
Cho đến nay chưa có mô hình quốc tế nào chứng minh chính xác mức độ tác hại sẽ là bao nhiêu, vì CamBốt vẫn chưa chịu công bố báo cáo tác động môi trường chiến lược [Strategic Environmental Assessment (SEA) Report], đồ án thiết kế và quy trình vận hành để các nhà khoa học kiểm chứng.
Theo tôi, ĐBSCL hiện đang chịu tác động của bốn yếu tố, hay có thể gọi là bốn biến số cùng lúc [four major variables acting simultaneously]:
Tác nhân
Mức độ ảnh hưởng
Chuỗi đập thủy điện thượng nguồn Mekong
★★★★★
Biến đổi khí hậu, El Niño
★★★★★
Khai thác nước ngầm và sụt lún ĐBSCL
★★★★☆
Kênh Funan Techo
★★★☆☆ (chưa thể định lượng)
Nói cách khác: Funan Techo có thể không phải là "nguy cơ duy nhất", nhưng có thể là "giọt nước làm tràn ly".
Đó cũng là nhận định ngày càng xuất hiện nhiều trong giới nghiên cứu Mekong.
Trong nhiều năm theo dõi các vấn đề Mekong, tôi nhận thấy rất cần có một cách nhìn mở rộng:
_ Khoảng năm 2000, khi xuất bản cuốn CLCD BĐDS đến năm 2020, sự chú ý tập trung vào những conđập thủy điện dòng chính thượng nguồn sông Mekong.
_ Nhưng những năm sau đó, từ 2023, tôi cũng như nhiều chuyên gia bắt đầu quan tâm tới “những biến số mới" và Funan Techo là một, vì nó không chỉ liên quan đến lượng nước, mà còn có thể làm thay đổi hình thái thủy văn vùng ngập lũ Cam Bốt, Đồng bằng sông Cửu Long, và Biển Hồ – một hồ nước ngọt được coi như lớn nhất thế giới mà tôi đã hơn một lần so sánh như là "trái tim sinh thái" của toàn lưu vực hạ lưu sông Mekong.
Theo tôi, hiện nay không phải chỉ có các con đập dòng chính thượng nguồn, chúng ta sẽ phải mở rộng mối quan tâm tới 5 luận điểm lớn.
I. Cảnh báo thứ nhất: "Đập thủy điện đang biến Mekong từ dòng sông tự nhiên thành dòng sông nhân tạo". Khi viết 2 cuốn sách CLCD BĐDS và MKDSNM, nhiều người vẫn nghĩ các đập chỉ giữ và xả nước để phát điện.
Nhưng đến nay, đánh giá năm 2026, chúng ta đã thấy:
_ dòng chảy theo mùa đã bị "làm phẳng";
_ lũ về thấp hơn;
_ mùa khô lại xuất hiện những đợt xả nước bất thường;
_ nhịp sinh học của toàn lưu vực bị thay đổi.
Ngày nay, nhiều nhà thủy văn không còn dùng khái niệm "natural hydrograph" (đường biểu diễn dòng chảy tự nhiên) cho đoạn hạ lưu Mekong nữa.
II. Cảnh báo thứ hai: "Phù sa mới là tài sản quý nhất"
Hai mươi năm trước, nhiều người chỉ quan tâm đến lượng nước.
Nhưng ngày nay giới nghiên cứu đều thống nhất rằng:
Mekong không chết vì thiếu nước trước tiên. Mekong chết vì mất phù sa.
Theo nhiều nghiên cứu, lượng phù sa về đồng bằng đã giảm rất mạnh do hệ thống các hồ chứa đập thượng nguồn giữ lại phần lớn trầm tích. Điều này góp phần làm gia tăng sạt lở bờ sông, bờ biển và suy giảm độ phì nhiêu tự nhiên của đồng bằng.
III. Cảnh báo thứ ba: Đồng bằng sẽ lún nhanh hơn nước biển dâng
Khi cuốn sách xuất bản, công chúng thường nói:
"Biến đổi khí hậu sẽ nhấn chìm đồng bằng." Ngày nay các nhà địa chất lại nói:
Đồng bằng đang tự chìm xuống nhanh hơn mực nước biển đang dâng.
Nguyên nhân chính là:khai thác nước ngầm;
thiếu phù sa bồi đắp;
nền đất bị nén tự nhiên.
Hay nói cách khác:
ĐBSCL đang bị tấn công từ dưới lên (sụt lún) và từ ngoài vào (nước biển dâng).
Đây là điều ít người hình dung đầy đủ cách đây 15 đến 20 năm.
IV. Cảnh báo thứ tư: Funan Techo không phải chỉ là "một con kênh"
Đây là điểm mà tôi nghĩ cần cập nhật so với thời điểm cuốn sách được viết.
Nếu năm 2017 hay 2020 hỏi: "Mối đe dọa lớn nhất là gì?"
Tôi sẽ trả lời: 11 đập thủy điện dòng chính.
Nhưng tới năm 2026, sẽ phải là một trả lời khác với một tầm nhìn mở rộng:
"Mối đe dọa lớn nhất là không có một Hệ thống điều tiết nước của toàn hạ lưu Mekong”. Và Funan Techo phải được coi là một mắt xích mới.
Điều rất rõ ràng và đáng chú ý là mục tiêu của dự án Funan Techo dường như đã mở rộng từ vận tải / navigation sang tưới tiêu / irrigation, với khả năng điều tiết nước và phát triển kinh tế nông nghiệp dọc hành lang kênh. Đồng thời, nhiều chuyên gia cho rằng hệ thống đê và âu tàu của kênh có thể làm thay đổi chế độ ngập lũ tự nhiên ở Cam Bốt và ảnh hưởng lan truyền xuống ĐBSCL nếu vận hành ở quy mô lớn.
Nói cách khác; Funan Techo không chỉ là con kênh vận tải / Navigation. Nó là một công trình vậnhành nguồn nước. Đó là điểm khác biệt rất lớn so với những gì mà chính quyền Phnom Penh tuyên bố.
V. Cảnh báo thứ năm: Khủng hoảng lớn nhất là “Khủng hoảng Quản trị Nước”
Đây là điều mà thời gian càng chứng minh rõ. Ngày nay vấn đề không còn đơn thuần là:Trung Quốc xây đập Lưu Vực Trên.
Lào xây đập Lưu Vực Dưới
· Cam Bốt đào kênh Funan Techo.
Mà là:
Hiện nay, hoàn toàn không có “một cơ chế lưu vực đủ mạnh” để buộc các quốc gia chia sẻ dữ liệu, tham vấn và đánh giá tác động xuyên biên giới.
Ngay với Funan Techo, Ủy hội Sông Mekong (MRC) cho biết họ mới chỉ nhận được thông tin cơ bản và vẫn mong phía Cam Bốt cung cấp đầy đủ báo cáo khả thi cùng các tài liệu kỹ thuật để đánh giá tác động đối với toàn lưu vực.
Đây chính là "điểm bế tắc" về quản trị mà nhiều chuyên gia hiện nay nhấn mạnh. Tác giả bài viết này, có ao ước sẽ viết được một cuốn sách thứ ba với nhan đề: "Mekong sau các con đập: Kỷ nguyên của những công trình điều tiết nước" để hoàn tất một bộ sách 3 cuốn / Trilogy.
Cuốn sách mới này sẽ phân tích bốn biến số mới:Funan Techo Canal như thêm một công trình điều tiết nước, không đơn thuần là tuyến giao thông.
Biến đổi khí hậu, với các đợt hạn hán và cực đoan khí hậu diễn ra dày hơn.
Sụt lún đồng bằng, hiện được xem là một trong những nguy cơ cấp bách nhất đối với ĐBSCL.
Quản trị lưu vực, nhấn mạnh rằng cuộc khủng hoảng của Mekong ngày nay không còn là câu chuyện của từng con đập hay từng con kênh riêng lẻ, mà là của cả một hệ thống thiếu phối hợp.
Cần một sự chuyển dịch trong tư duy nghiên cứu về Mekong qua 3 giai đoạn trong hơn ba thập niên qua:Giai đoạn I_ 1995 đến 2005: tập trung vào các đập thủy điện Trung Quốc trên thượng nguồn.
Giai đoạn II_ 2005 đến 2015: mở rộng sang các đập dòng chính và phụ lưu lớn ở Lào và Cam Bốt.
Giai đoạn III_ 2015 đến 2026: nhìn toàn lưu vực như một hệ thống kết nối, trong đó đập thủy điện, biến đổi khí hậu, khai thác nước ngầm, sụt lún, khai thác cát và nay là Kênh Funan Techo đều cộng hưởng tương tác với nhau.
Đây là hướng tiếp cận phù hợp nhất cho những năm tới.
Do có theo dõi diễn biến của dự án Funan Techo, từ năm 2024 đến nay và chắc chắn từ nay đến năm 2030 sẽ có nhiều cột mốc biến chuyển quan trọng:tiến độ thi công thực tế có theo kịp kế hoạch hay không;
Cam Bốt có công bố đầy đủ dữ liệu thủy văn và vận hành hay không
các đánh giá của Ủy hội Sông Mekong MRC và cộng đồng khoa học quốc tế và nhà nước Việt Nam sẽ thay đổi như thế nào;
và quan trọng nhất, liệu các tác động đo đạc được ở vùng Biển Hồ và ĐBSCL có phù hợp với các dự báo hiện nay hay không.
Biển Hồ trong bối cảnh suy thoái thủy văn
MỘT BIỂN HỒ ĐÃ VÀ ĐANG LIÊN TỤC SUY THOÁI
Câu hỏi: tới Mùa Mưa năm 2026, nước sông Mekong đã chảy về đâu? Theo Mekong Dam Monitor (7-20/7/2026): Mùa mưa lũ đã đến muộn hơn 6 tuần lễ, sông Tonlé Sap bình thường với dòng chảy ngược rất mạnh vào Biển Hồ, thì năm nay đã suy yếu một cách bất thường. Mùa mưa năm nay trên lưu vực Mekong diễn biến bất thường chỉ đạt khoảng 4,03 tỷ mét khối / m3 , thấp hơn rất nhiều so với mức trung bình trên 11 tỷ mét khối / m3 nước. Hiện tượng chảy ngược dòng (reverse flow) “độc nhất vô nhị” của con sôngTonlé Sap vào mỗi mùa Mưa là yếu tố sống còn giúp nuôi sống Biển Hồ, là hồ cá nước ngọt lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, việc các đập thủy điện thượng nguồn, đặc biệt tại Trung Quốc, đang tích nước vào hồ chứa đã giữ lại một lượng nước khổng lồ, làm suy yếu dòng chảy tự nhiên của dòng Mekong. Chỉ trong tuần qua, các hồ chứa lớn của Trung Quốc đã giữ lại khoảng 2 tỷ m³ nước.
Theo dõi diễn biến ngập lũ cho thấy diện tích ngập theo mùa giảm từ khoảng 7.400 km² cuối tháng 6 xuống còn 6.000 km² đầu tháng 7, trái với quy luật bình thường là phải tăng nhanh hơn trong giai đoạn này.
Trong tuần lễ đầu của tháng 7, 2026 vừa qua, tổng lượng nước bị giữ lại bởi các đập lớn trên toàn lưu vực lên tới 2,44 tỷ m³, trong đó các đập Tiểu Loan / Xiaowan, Nọa Trác Độ / Nuozhadu (Trung Quốc) và Sirindhorn (Thái Lan) có tác động lớn nhất. Mực nước sông Mekong dọc biên giới Thái Lan và Lào vẫn thấp hơn bình thường khoảng 2 mét.
Hình 6: Trái, tổng lượng nước bị giữ lại bởi các đập lớn trên toàn lưu vực lên tới 2,44 tỷ mét khối, trong đó các con đập Tiểu Loan TQ, Nọa Trác Độ TQ và Sirindhorn Thái Lan có tác động lớn nhất. Phải, Ai cũng biết rằng trái tim Biển Hồ chỉ còn nhịp đập khi sông Mekong trong Mùa Mưa còn đủ nước đổ vào con sông Tonlé Sap tạo dòng chảy ngược vào Biển Hồ như một hiện tượng thiên nhiên kỳ diệu. Những năm trước đây, Biển Hồ trong Mùa Khô chỉ với diện tích 2.500 km2, nhưng bước sang Mùa Mưa từ tháng 5 đến tháng 9, khi nước con sông Mekong dũng mãnh đổ về, làm nước hồ dâng cao hơn từ 8 tới 10 mét và tràn bờ; diện tích Biển Hồ tăng lên gấp 5 lần, khoảng hơn 12.000 km2. Hiện tượng co giãn của Biển Hồ càng ngày càng bị suy yếu, đang như một “trái tim sinh thái đang bị thiếu máu”.
Những câu hỏi còn bỏ ngỏ và hướng nghiên cứu tiếp theo
Sau 7 bài viết như một "biên niên sử về Dự án Funan Techo", bài viết thứ tám này, tác giả muốn tiếp tục nêu ra những câu hỏi còn bỏ ngỏ:
· Đến bao giờ thì Cam Bốt mới chịu công bố đầy đủ Nghiên cứu Khả thi (Feasibility Study)?
· Bao giờ thì Cam Bốt mới chịu công bố đầy đủ công bố mô hình thủy lực và quy trình vận hành?
· Bao giờ thì Ủy Hội Sông Mekong MRC mới có được một đánh giá tác động xuyên biên giới / transboundary impacts?
· Những thay đổi ở trái tim Biển Hồ và ĐBSCL sẽ được theo dõi bằng hệ thống quan trắc nào?
Đó là câu hỏi mà bài viết thứ 8 này tiếp tục mở ra hướng nghiên cứu tiếp theo hết sức cấp thiết.
Chúng ta cần tiếp tục tiếp tục theo dõi và cập nhật /up to date các công trình nghiên cứu về Mekong từ: tổng hợp các nghiên cứu khoa học mới nhất;
đối chiếu dữ liệu qua từng năm;
phân tích bản đồ, ảnh vệ tinh cùng số liệu thủy văn;
và xây dựng một dòng thời gian (timeline) của toàn bộ lưu vực Mekong từ thập niên 1950 đến nay.
Mekong, dòng sông bấy lâu đã và đang nuôi sống hơn 70 chục triệu con người trong lưu vực, luôn luônđứng trước những thử thách và biến đổi mang tính lịch sử. Hãy Bảo vệ Công Bằng Môi trường cho họ.
NGÔ THẾ VINH
05.08.2024 - 05.08.2026
Các bài viết liên quan:
1/ Từ đế chế Phù Nam Khmer tới con kênh lịch sử Funan Techo của Vương quốc Cam Bốt. Ngô Thế Vinh https://vietecologypress.blogspot.com/2023/10/tu-e-che-phu-nam-khmer-toi-con-kenh.html
2/ Phù Nam Con Kênh Lịch sử và những bước tiến hành dự án giữa triều đại Cha và Con. Ngô Thế Vinh https://vietecologypress.blogspot.com/2023/11/phu-nam-techo-con-kenh-lich-su-va-nhung.html
3/ RFA Phỏng vấn BS Ngô Thế Vinh về Kênh Funan và Đồng Bằng Sông Cửu Long
https://vietecologypress.blogspot.com/2023/12/rfa-phong-van-bs-ngo-vinh-ve-kenh-funan.html
4/ Dự án Kênh Đào Funan Techo Ứng Xử Giữa Việt Nam và Cam Bốt Cảnh Đồng Sàng Dị Mộng. Ngô Thế Vinh https://vietecologypress.blogspot.com/2024/04/du-kenh-ao-funan-techo-ung-xu-giua-viet.html
5/ Chuông Nguyện Hồn Ai, Ngày 5 Tháng 8 Năm 2024 Lễ Động thổ Kênh Funan Techo. Ngô Thế Vinh https://vietecologypress.blogspot.com/2024/07/chuong-nguyen-hon-ai-ngay-5-thang-8-nam.html
6/ Kênh Funan Techo, sau Địa chấn 05.08.2024 Kết thúc một Khởi đầu, Vẫn còn thời gian Đòi Công Lý cho 20 triệu cư dân ĐBSCL. Ngô Thế Vinh https://vietecologypress.blogspot.com/2024/09/kenh-funan-techo-sau-ia-chan-05082024.html
7/ Cập nhật tiến độ kênh đào Funan Techo từ tháng 5/2023 tới tháng 12/2025. Ngô Thế Vinh https://vietecologypress.blogspot.com/2025/12/cap-nhat-tien-o-kenh-ao-funan-techo-tu.html
BS Ngô Thế Vinh, tác giả 2 cuốn sách môi sinh: Cửu Long Cạn Dòng Biển Đông Dậy Sóng [2000], Mekong Dòng Sông Nghẽn Mạch [2007] và nhiều bài khảo luận liên quan tới các vấn đề môi sinh và phát triển Lưu vực Sông Mekong và ĐBSCL. Đây là bài viết thứ 8 liên quan tới Dự án Kênh đào Funan Techo đưa ra một tầm nhìn mới chuyển dịch từ "một công trình" sang "một hệ thống" thủy văn ảnh hưởng trên toàn lưu vực, và đó cũng sẽ là chủ đề của cuốn sách mới về Khủng hoảng lớn nhất của lưu vực sông Mekong là “Cơ chế Quản trị Nước”. [Hình tác giả khi băng qua Biển Hồ 12.2001]
ảnh hưởng trên toàn lưu vực
NGÔ THẾ VINH
Lời dẫn nhập: Hai năm sau lễ động thổ ngày 5 tháng 8 năm 2024, Kênh Funan Techo vẫn đang được thi công theo từng đoạn, chưa hoàn thành toàn tuyến khoảng 180 km. Tác giả phân tích rõ dự án không chỉ là tuyến giao thông đường thủy đơn thuần mà còn là công trình điều tiết nước đa mục tiêu, có nguy cơ ảnh hưởng đến chế độ lũ, phân phối phù sa và xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long. Đặc biệt, dự án đã vi phạm nghiêm trọng Điều 5 của Hiệp định Mekong 1995. Cam Bốt đã cố tình xếp kênh Funan Techo vào nhóm “dự án trên dòng nhánh” để chỉ phải làm thủ tục Thông báo đơn giản, thay vì thực hiện thủ tục Tham vấn trước (Prior Consultation) bắt buộc theo quy trình PNPCA. Thực tế, kênh kết nối trực tiếp với sông Mekong và sông Bassac – hai nhánh mang nước dòng chính – và chuyển nước ra Vịnh Thái Lan. Việc né tránh Điều 5 không chỉ làm suy yếu cơ chế hợp tác của Ủy hội sông Mekong (MRC) mà còn mở ra nguy cơ các quốc gia khác noi theo, phá vỡ nguyên tắc sử dụng nước công bằng và hợp lý trên toàn lưu vực. Thủ tướng Hun Manet xem con kênh này như món quà sinh nhật dành cho cha mình và là di sản mới của Vương quốc Khmer, thậm chí được so sánh với Đại Vận Hà của Trung Quốc. Tuy nhiên, bài viết cũng đặt ra câu hỏi về chi phí thực tế mà người dân Cam Bốt phải gánh chịu, cũng như nguy cơ làm gia tăng căng thẳng trong quan hệ Việt – Cam Bốt. Bài viết kêu gọi một tầm nhìn mới: từ “một công trình” sang “một hệ thống thủy văn” liên kết, đồng thời đòi hỏi Cam Bốt tuân thủ đúng Điều 5, công bố đầy đủ dữ liệu và thực hiện đánh giá tác động xuyên biên giới. Việt Ecology Press
*
Hình 1: Lễ khởi công Phần II (Section II) của Dự án Kênh Funan Techo, ngày 11 tháng 4 năm 2026 tại huyện Borei Chulsar, tỉnh Takeo, do Thủ tướng Hun Manet chủ tọa cùng Đại sứ Trung Quốc Vương Văn Bân (Wang Wenbin), trên thảm đỏ, hàng đầu từ trái là Đại sứ Trung Quốc tại Cam Bốt, Thủ tướng Hun Manet, và bên cạnh là Phó Thủ tướng Sun Chanthol, Phó Chủ tịch Hội đồng Phát triển Cam Bốt, phụ trách hạ tầng và đầu tư. [Nguồn: AKP /Agence Kampuchea Presse].
*
Diễn tiến sau lễ động thổ và câu hỏi về tiến độ
Một câu hỏi nhận được từ bạn đọc là: Dự án Kênh Funan Techo của Cam Bốt hiện nay ra sao, đã tới giai đoạn nào, khi mà trong Lễ khởi công chính thức diễn ra ngày 5 tháng 8, 2024 – cách đây đúng 2 năm với quy mô rất lớn, được xem như một siêu Dự án, biểu tượng lòng kiêu hãnh của quốc gia Cam Bốt, mang nặng màu sắc dân tộc chủ nghĩa và di sản của gia đình họ Hun, cùng với lời khẳng định là Kênh Funan Techo sẽ hoàn tất và đi vào hoạt động năm 2028.
Hình 2: Lễ động thổ kênh Funan Techo với tràn ngập cờ xí tại ngôi làng nhỏ Prek Takeo, huyện Kien Svay, tỉnh Kandal ngày 05.08.2024, cũng là ngày sinh nhật của Hun Sen, do con trai ông, nay là Thủ Tướng Hun Manet chủ tọa; phía trước khu nhà máy là dàn khẩu hiệu tiếng Khmer cực lớn: “Chúng tôi ủng hộ Kênh Funan Techo”, đây là điểm khởi đầu của khúc kênh đào (1) dài hơn 20 km, lấy nước từ sông Mekong Hạ (Lower Mekong) là một dòng chính đầu nguồn sông Tiền trước khi chảy vào ĐBSCL, Việt Nam. [nguồn: Khmer Times 05.08.2024]
Hình 3: Sơ đồ Dự án Kênh đào Funan Techo. Con kênh Funan Techo (đường chỉ đỏ) lấy nước từ cả 2 phân lưu sông Mekong: Mekong Hạ đầu nguồn con sông Tiền (đường chỉ xanh nhạt) và sông Bassac (đường chỉ xanh đậm) là đầu nguồn của con sông Hậu khi chảy vào Việt Nam. [nguồn: RFA]
Nay bước sang tháng 8/2026, đã hai năm sau lễ động thổ Phần I (Section I), có thể nói rằng dự án Funan Techo Canal vẫn đang ở giai đoạn thi công từng đoạn, chứ chưa thực sự bước vào tổng thể công trình đào kênh trên toàn tuyến dài 180 km như kế hoạch ban đầu. Với tiến độ như hiện nay có thể tiên đoán rằng dự án đầy tham vọng ấy sẽ hoàn tất chậm hơn thời gian dự kiến.
Các mốc triển khai chính trong hai năm đầu
Trong hai năm qua, có thể tóm tắt như sau:
_ Sau lễ động thổ ngày 5.8.2024, theo Reuters, đến cuối năm 2024, địa điểm tổ chức lễ khởi công gần như chưa có hoạt động xây dựng nào đáng kể, trong khi phương án huy động vốn từ phía Trung Quốc vẫn chưa được xác định rõ ràng.
_ Trong năm 2025, Cam Bốt và Trung Quốc đã đạt được các thỏa thuận tài chính và mô hình BOT (Build-Operate-Transfer / Xây dựng – Sở hữu – Chuyển giao), đồng thời tiến hành cắm mốc, đo đạc và chuẩn bị hậu cần. Trong giai đoạn đầu, chính quyền Phnom Penh từng cho biết doanh nghiệp Trung Quốc có thể tài trợ toàn bộ chi phí dự án. Sau đó, cơ cấu đầu tư được điều chỉnh theo hướng các nhà đầu tư Cam Bốtsẽ nắm 51%, còn phía Trung Quốc 49%.
_ Bước ngoặt xuất hiện vào tháng 4/2025, trong chuyến thăm Cam Bốt của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, hai bên ký thỏa thuận phát triển đoạn kênh dài 151,6 km với giá trị khoảng 1,2 tỷ USD.Thủ tướng Hun Manet khi đó khẳng định công trình hạ tầng đó có ý nghĩa đối với chủ quyền kinh tế, năng lực hậu cần / logistics và sự phát triển dài hạn của đất nước Cam Bốt.
_ Đến đầu năm 2026, một số khu vực dân cư dọc tuyến kênh chưa được giải tỏa, vẫn trong giai đoạn thương lượng bồi thường đất đai. Nay có thêm một khoản cho vay ưu đãi của TQ trị giá 400 triệu USD nhằm xây dựng hệ thống âu tàu, thủy lợi và các cây cầu bắc ngang kênh.
_ Ngày 11/4/2026, cách đây 4 tháng, Cam Bốt tổ chức lễ khởi công Phần thứ hai / Section II của dự ántại huyện Borei Chulsar, tỉnh Takeo, do Thủ tướng Hun Manet chủ tọa buổi lễ cùng Đại sứ Trung Quốc Vương Văn Bân (Wang Wenbin). Nhà đầu tư và thi công là Liên doanh Cam Bốt và Trung Quốc, trong đó tập đoàn TQ CCCC (China Communications Construction Group) giữ vai trò quan trọng. Đây là phần lớn nhất của toàn bộ dự án.
Hình 4: Thủ tướng Hun Manet và Đại sứ Trung Quốc tại Cam Bốt Vương Văn Bân (Wang Wenbin) tham dự lễ khởi công Phần II (Section II) của Dự án Kênh Funan Techo, ngày 11 tháng 4 năm 2026. [Nguồn: AKP /Agence Kampuchea Presse].
_ Cam Bốt bắt đầu triển khai Giai đoạn II (Section II) của dự án Quản lý tài nguyên nước tích hợp Funan Techo / Integrated Water Resources Management (IWRM). Đoạn này có chiều dài khoảng 151,6 km kết nối từ tỉnh Kandal qua các tỉnh Takeo, Kampot ra đến biển Kep, cho thấy công trình không hề bị hủy bỏ mà vẫn được tiến hành theo từng công đoạn / implementation in phases, nhằm hướng tới mục tiêu hoàn thành toàn bộ siêu dự án vào năm 2028. [Sic]
Riêng Phần thứ nhất / Section I chỉ dài khoảng 26 km, bắt đầu từ một nhánh sông Mekong Thượng tại huyện Kien Svay, tỉnh Kandal, là nơi từng được tổ chức lễ khởi công vào ngày 5 tháng 8, 2024, Phó Thủ tướng Cam Bốt Sun Chanthol cho biết công tác xác định ranh giới và kiểm tra bản đồ của đoạn đầu đã đạt một số kết quả. Nhà chức trách đã đánh dấu 155 ranh giới đất và dành gần 71 triệu USD cho hoạt động bồi thường tại khu vực này.
_ Dự án FTC không chỉ đóng vai trò là tuyến giao thông đường thủy kết nối hệ thống sông của Cam Bốt với Vịnh Thái Lan, công trình còn được kỳ vọng cung cấp nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản; thúc đẩy hình thành các khu kinh tế, trung tâm hậu cần, bến cảng và mở rộng hoạt động du lịch tại những địa phương mà tuyến kênh đi qua.
Thông tin được Bộ Thông tin Cam Bốt công bố ngày 27/5/2026 cho biết phần thứ hai có tổng mức đầu tư khoảng 1,17 tỷ USD và thời gian xây dựng dự kiến 36 tháng, tức là 3 năm, tính từ thời điểm khởi công tháng 4/2026, nghĩa là sẽ xong vào tháng 4/2029.
Hình 4: Đồ họa kênh đào Phù Nam Techo do Bộ Giao thông Công chánh Cam Bốt công bố. [Nguồn ảnh: Chính phủ Cam Bốt].
Vì sao mục tiêu hoàn thành năm 2028 khó khả thi
Như vậy mục tiêu hoàn thành toàn bộ dự án vào năm 2028 là hoàn toàn “không khả thi”. Có ít nhất ba lý do:Khối lượng xây dựng rất lớn
Công trình dài khoảng 180 km, rộng 80 đến 100 m, sâu khoảng 5,4 m, kèm theo:
nhiều cầu, các âu tàu (navigation locks), cống điều tiết, cảng, hệ thống hậu cần / logistics, giải tỏa khu cư dân / mặt bằng.Nguồn vốn
Dù Bắc Kinh đã tái khẳng định sẽ hỗ trợ hoàn thành dự án, quy mô đầu tư và cơ chế tài chính nhưngđã nhiều lần phải chỉnh sửa trong hai năm qua. Các vấn đề kỹ thuật và môi trường
Các chuyên gia của nhiều tổ chức nghiên cứu, trong đó có Stimson Center, cả MRC vẫn cho rằng còn thiếu dữ liệu minh bạch về:
lượng nước lấy từ sông Mekong, tác động đến Đồng bằng sông Cửu Long, phương thức vận hành các âu tàu, tác động tới chế độ lũ và mất phù sa.
Nếu chỉ xét về khía cạnh kỹ thuật xây dựng, việc hoàn thành một tuyến kênh dài 180 km trong khoảng ba năm (2026 – 2029) đã là rất khó.
Xét về kinh nghiệm xây dựng dự án hạ tầng của Cam Bốt, đường cao tốc Phnom Penh – Sihanoukville hẹp, thấp hơn và không có shiplock phức tạp đã mất 3 năm 6 tháng.
Kịch bản được nhiều chuyên gia dự đoán: dự án sẽ phải lùi sang 2030 hay xa hơn, hoặc hoàn thành từng công đoạn rồi kết nối, sau đó mới đưa toàn tuyến vào khai thác.
Ba câu hỏi lớn về tác động đối với ĐBSCL
Do mối quan tâm đến tác động của con Kênh đối với Đồng bằng sông Cửu Long, có ba câu hỏi đang gây tranh luận nhất:Kênh Funan Techo có thực sự làm giảm lưu lượng sông Mekong chảy sang Việt Nam hay không?
Nó có làm giảm phù sa ở đồng bằng đến mức nào?
Ảnh hưởng của kênh này so với 12 đập thủy điện trên dòng chính Mekong ra sao?
Hình 5: Đơn vị rà phá bom mìn chưa nổ dưới nước (UXO / Unexploded Ordnance) nhằm bảo đảm an toàn cho việc xây dựng con kênh đào Funan Techo. [Khmer Times 26.02.2025]
Những tác động cần được nhìn trong toàn hệ thống sông Mekong
MỐI QUAN TÂM TÁC ĐỘNG ĐỐI VỚI ĐBSCL
Kênh Funan Techo không phải là một công trình giao thông đơn lẻ. Nó sẽ là một Dự án Phức hợp Đa Mục tiêu (Multi-Purpose Integrated Project) tác động lên một hệ sinh thái vốn đã rất mong manh của lưu vực Mekong.
Câu hỏi sẽ không đơn thuần là "kênh này có làm ĐBSCL khô cạn đi hay không?" mà là "nó sẽ cộng hưởng với tác động hiện có do chuỗi các con đập thượng nguồn đã có đến mức nào?"
Có ba vấn đề cần tách riêng:
1. Lưu lượng nước: tác động có, nhưng chưa phải là lớn nhất
Về mặt thủy văn, Cam Bốt lập luận rằng lượng nước dùng cho vận tải chỉ khoảng 5 m³/giây, rất nhỏ so với lưu lượng sông Mekong, nên ảnh hưởng gần như không đáng kể.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia tin chắc rằng Funan Techo không chỉ đơn thuần là một kênh giao thông.
Các tài liệu và phát biểu gần đây của phía Cam Bốt cho thấy dự án còn nhằm:tưới cho khoảng 300.000 ha đất nông nghiệp;
cấp nước sinh hoạt;
phát triển đô thị;
các khu công nghiệp dọc hai bên con kênh.
Như vậy, lượng nước lấy khỏi hệ thống hai con sông: sông Tiền và sông Hậu sẽ lớn hơn nhiều so với con số 5 m³/giây phục vụ giao thông / navigation theo như tuyên bố ban đầu. Đây cũng là điều mà Stimson Center và cả MRC / Mekong River Commission cùng các nhà hoạt động môi sinh cho rằng cần được làm rõ bằng các nghiên cứu khả thi đầy đủ.
2. Điều đáng lo nhất không chỉ là "mất nước" mà là "mất lũ"
Đây là điểm ít được báo chí Việt Nam nhấn mạnh.
Các nhà nghiên cứu của Stimson Center cho rằng con kênh với hệ thống đê cao sẽ thay đổi đường lan truyền của lũ mùa mưa.
Đối với Đồng bằng sông Cửu Long, lũ không phải là thiên tai, lũ còn đem theo những lợi ích sống còn: phù sa, chất dinh dưỡng, cá giống, nước ngọt, khả năng rửa mặn tự nhiên.
Nếu dòng lũ bị giữ hoặc đổi hướng ngay từ bên Cam Bốt, thì các tỉnh đầu nguồn như: An Giang, Đồng Tháp, Kiên Giang, sẽ nhận được ít lũ hơn. Điều đó kéo theo sản lượng thủy sản thiên nhiên giảm, lượng phù sa giảm và khả năng chống xâm nhập mặn sẽ yếu đi.
Có thể nói, “mất nước, mất lũ” sẽ là mối nguy cơ lớn nhất.
3. Xâm nhập mặn
ĐBSCL “tự thân” đang chịu bốn sức ép:nước biển dâng,
khai thác nước ngầm,
giảm dòng chảy mùa khô.
Xâm mặn
Nay nếu Funan Techo lấy thêm nước trong mùa khô, dù chỉ vài phần trăm, thì cũng có thể làm:nước mặn lấn vào sâu hơn,
thời gian nhiễm mặn kéo dài hơn,
các vùng trồng lúa và cây ăn trái chịu tổn hại lớn hơn.
Phù sa về ít hơn
Cho đến nay chưa có mô hình quốc tế nào chứng minh chính xác mức độ tác hại sẽ là bao nhiêu, vì CamBốt vẫn chưa chịu công bố báo cáo tác động môi trường chiến lược [Strategic Environmental Assessment (SEA) Report], đồ án thiết kế và quy trình vận hành để các nhà khoa học kiểm chứng.
Theo tôi, ĐBSCL hiện đang chịu tác động của bốn yếu tố, hay có thể gọi là bốn biến số cùng lúc [four major variables acting simultaneously]:
Tác nhân
Mức độ ảnh hưởng
Chuỗi đập thủy điện thượng nguồn Mekong
★★★★★
Biến đổi khí hậu, El Niño
★★★★★
Khai thác nước ngầm và sụt lún ĐBSCL
★★★★☆
Kênh Funan Techo
★★★☆☆ (chưa thể định lượng)
Nói cách khác: Funan Techo có thể không phải là "nguy cơ duy nhất", nhưng có thể là "giọt nước làm tràn ly".
Đó cũng là nhận định ngày càng xuất hiện nhiều trong giới nghiên cứu Mekong.
Trong nhiều năm theo dõi các vấn đề Mekong, tôi nhận thấy rất cần có một cách nhìn mở rộng:
_ Khoảng năm 2000, khi xuất bản cuốn CLCD BĐDS đến năm 2020, sự chú ý tập trung vào những conđập thủy điện dòng chính thượng nguồn sông Mekong.
_ Nhưng những năm sau đó, từ 2023, tôi cũng như nhiều chuyên gia bắt đầu quan tâm tới “những biến số mới" và Funan Techo là một, vì nó không chỉ liên quan đến lượng nước, mà còn có thể làm thay đổi hình thái thủy văn vùng ngập lũ Cam Bốt, Đồng bằng sông Cửu Long, và Biển Hồ – một hồ nước ngọt được coi như lớn nhất thế giới mà tôi đã hơn một lần so sánh như là "trái tim sinh thái" của toàn lưu vực hạ lưu sông Mekong.
Theo tôi, hiện nay không phải chỉ có các con đập dòng chính thượng nguồn, chúng ta sẽ phải mở rộng mối quan tâm tới 5 luận điểm lớn.
I. Cảnh báo thứ nhất: "Đập thủy điện đang biến Mekong từ dòng sông tự nhiên thành dòng sông nhân tạo". Khi viết 2 cuốn sách CLCD BĐDS và MKDSNM, nhiều người vẫn nghĩ các đập chỉ giữ và xả nước để phát điện.
Nhưng đến nay, đánh giá năm 2026, chúng ta đã thấy:
_ dòng chảy theo mùa đã bị "làm phẳng";
_ lũ về thấp hơn;
_ mùa khô lại xuất hiện những đợt xả nước bất thường;
_ nhịp sinh học của toàn lưu vực bị thay đổi.
Ngày nay, nhiều nhà thủy văn không còn dùng khái niệm "natural hydrograph" (đường biểu diễn dòng chảy tự nhiên) cho đoạn hạ lưu Mekong nữa.
II. Cảnh báo thứ hai: "Phù sa mới là tài sản quý nhất"
Hai mươi năm trước, nhiều người chỉ quan tâm đến lượng nước.
Nhưng ngày nay giới nghiên cứu đều thống nhất rằng:
Mekong không chết vì thiếu nước trước tiên. Mekong chết vì mất phù sa.
Theo nhiều nghiên cứu, lượng phù sa về đồng bằng đã giảm rất mạnh do hệ thống các hồ chứa đập thượng nguồn giữ lại phần lớn trầm tích. Điều này góp phần làm gia tăng sạt lở bờ sông, bờ biển và suy giảm độ phì nhiêu tự nhiên của đồng bằng.
III. Cảnh báo thứ ba: Đồng bằng sẽ lún nhanh hơn nước biển dâng
Khi cuốn sách xuất bản, công chúng thường nói:
"Biến đổi khí hậu sẽ nhấn chìm đồng bằng." Ngày nay các nhà địa chất lại nói:
Đồng bằng đang tự chìm xuống nhanh hơn mực nước biển đang dâng.
Nguyên nhân chính là:khai thác nước ngầm;
thiếu phù sa bồi đắp;
nền đất bị nén tự nhiên.
Hay nói cách khác:
ĐBSCL đang bị tấn công từ dưới lên (sụt lún) và từ ngoài vào (nước biển dâng).
Đây là điều ít người hình dung đầy đủ cách đây 15 đến 20 năm.
IV. Cảnh báo thứ tư: Funan Techo không phải chỉ là "một con kênh"
Đây là điểm mà tôi nghĩ cần cập nhật so với thời điểm cuốn sách được viết.
Nếu năm 2017 hay 2020 hỏi: "Mối đe dọa lớn nhất là gì?"
Tôi sẽ trả lời: 11 đập thủy điện dòng chính.
Nhưng tới năm 2026, sẽ phải là một trả lời khác với một tầm nhìn mở rộng:
"Mối đe dọa lớn nhất là không có một Hệ thống điều tiết nước của toàn hạ lưu Mekong”. Và Funan Techo phải được coi là một mắt xích mới.
Điều rất rõ ràng và đáng chú ý là mục tiêu của dự án Funan Techo dường như đã mở rộng từ vận tải / navigation sang tưới tiêu / irrigation, với khả năng điều tiết nước và phát triển kinh tế nông nghiệp dọc hành lang kênh. Đồng thời, nhiều chuyên gia cho rằng hệ thống đê và âu tàu của kênh có thể làm thay đổi chế độ ngập lũ tự nhiên ở Cam Bốt và ảnh hưởng lan truyền xuống ĐBSCL nếu vận hành ở quy mô lớn.
Nói cách khác; Funan Techo không chỉ là con kênh vận tải / Navigation. Nó là một công trình vậnhành nguồn nước. Đó là điểm khác biệt rất lớn so với những gì mà chính quyền Phnom Penh tuyên bố.
V. Cảnh báo thứ năm: Khủng hoảng lớn nhất là “Khủng hoảng Quản trị Nước”
Đây là điều mà thời gian càng chứng minh rõ. Ngày nay vấn đề không còn đơn thuần là:Trung Quốc xây đập Lưu Vực Trên.
Lào xây đập Lưu Vực Dưới
· Cam Bốt đào kênh Funan Techo.
Mà là:
Hiện nay, hoàn toàn không có “một cơ chế lưu vực đủ mạnh” để buộc các quốc gia chia sẻ dữ liệu, tham vấn và đánh giá tác động xuyên biên giới.
Ngay với Funan Techo, Ủy hội Sông Mekong (MRC) cho biết họ mới chỉ nhận được thông tin cơ bản và vẫn mong phía Cam Bốt cung cấp đầy đủ báo cáo khả thi cùng các tài liệu kỹ thuật để đánh giá tác động đối với toàn lưu vực.
Đây chính là "điểm bế tắc" về quản trị mà nhiều chuyên gia hiện nay nhấn mạnh. Tác giả bài viết này, có ao ước sẽ viết được một cuốn sách thứ ba với nhan đề: "Mekong sau các con đập: Kỷ nguyên của những công trình điều tiết nước" để hoàn tất một bộ sách 3 cuốn / Trilogy.
Cuốn sách mới này sẽ phân tích bốn biến số mới:Funan Techo Canal như thêm một công trình điều tiết nước, không đơn thuần là tuyến giao thông.
Biến đổi khí hậu, với các đợt hạn hán và cực đoan khí hậu diễn ra dày hơn.
Sụt lún đồng bằng, hiện được xem là một trong những nguy cơ cấp bách nhất đối với ĐBSCL.
Quản trị lưu vực, nhấn mạnh rằng cuộc khủng hoảng của Mekong ngày nay không còn là câu chuyện của từng con đập hay từng con kênh riêng lẻ, mà là của cả một hệ thống thiếu phối hợp.
Cần một sự chuyển dịch trong tư duy nghiên cứu về Mekong qua 3 giai đoạn trong hơn ba thập niên qua:Giai đoạn I_ 1995 đến 2005: tập trung vào các đập thủy điện Trung Quốc trên thượng nguồn.
Giai đoạn II_ 2005 đến 2015: mở rộng sang các đập dòng chính và phụ lưu lớn ở Lào và Cam Bốt.
Giai đoạn III_ 2015 đến 2026: nhìn toàn lưu vực như một hệ thống kết nối, trong đó đập thủy điện, biến đổi khí hậu, khai thác nước ngầm, sụt lún, khai thác cát và nay là Kênh Funan Techo đều cộng hưởng tương tác với nhau.
Đây là hướng tiếp cận phù hợp nhất cho những năm tới.
Do có theo dõi diễn biến của dự án Funan Techo, từ năm 2024 đến nay và chắc chắn từ nay đến năm 2030 sẽ có nhiều cột mốc biến chuyển quan trọng:tiến độ thi công thực tế có theo kịp kế hoạch hay không;
Cam Bốt có công bố đầy đủ dữ liệu thủy văn và vận hành hay không
các đánh giá của Ủy hội Sông Mekong MRC và cộng đồng khoa học quốc tế và nhà nước Việt Nam sẽ thay đổi như thế nào;
và quan trọng nhất, liệu các tác động đo đạc được ở vùng Biển Hồ và ĐBSCL có phù hợp với các dự báo hiện nay hay không.
Biển Hồ trong bối cảnh suy thoái thủy văn
MỘT BIỂN HỒ ĐÃ VÀ ĐANG LIÊN TỤC SUY THOÁI
Câu hỏi: tới Mùa Mưa năm 2026, nước sông Mekong đã chảy về đâu? Theo Mekong Dam Monitor (7-20/7/2026): Mùa mưa lũ đã đến muộn hơn 6 tuần lễ, sông Tonlé Sap bình thường với dòng chảy ngược rất mạnh vào Biển Hồ, thì năm nay đã suy yếu một cách bất thường. Mùa mưa năm nay trên lưu vực Mekong diễn biến bất thường chỉ đạt khoảng 4,03 tỷ mét khối / m3 , thấp hơn rất nhiều so với mức trung bình trên 11 tỷ mét khối / m3 nước. Hiện tượng chảy ngược dòng (reverse flow) “độc nhất vô nhị” của con sôngTonlé Sap vào mỗi mùa Mưa là yếu tố sống còn giúp nuôi sống Biển Hồ, là hồ cá nước ngọt lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, việc các đập thủy điện thượng nguồn, đặc biệt tại Trung Quốc, đang tích nước vào hồ chứa đã giữ lại một lượng nước khổng lồ, làm suy yếu dòng chảy tự nhiên của dòng Mekong. Chỉ trong tuần qua, các hồ chứa lớn của Trung Quốc đã giữ lại khoảng 2 tỷ m³ nước.
Theo dõi diễn biến ngập lũ cho thấy diện tích ngập theo mùa giảm từ khoảng 7.400 km² cuối tháng 6 xuống còn 6.000 km² đầu tháng 7, trái với quy luật bình thường là phải tăng nhanh hơn trong giai đoạn này.
Trong tuần lễ đầu của tháng 7, 2026 vừa qua, tổng lượng nước bị giữ lại bởi các đập lớn trên toàn lưu vực lên tới 2,44 tỷ m³, trong đó các đập Tiểu Loan / Xiaowan, Nọa Trác Độ / Nuozhadu (Trung Quốc) và Sirindhorn (Thái Lan) có tác động lớn nhất. Mực nước sông Mekong dọc biên giới Thái Lan và Lào vẫn thấp hơn bình thường khoảng 2 mét.
Hình 6: Trái, tổng lượng nước bị giữ lại bởi các đập lớn trên toàn lưu vực lên tới 2,44 tỷ mét khối, trong đó các con đập Tiểu Loan TQ, Nọa Trác Độ TQ và Sirindhorn Thái Lan có tác động lớn nhất. Phải, Ai cũng biết rằng trái tim Biển Hồ chỉ còn nhịp đập khi sông Mekong trong Mùa Mưa còn đủ nước đổ vào con sông Tonlé Sap tạo dòng chảy ngược vào Biển Hồ như một hiện tượng thiên nhiên kỳ diệu. Những năm trước đây, Biển Hồ trong Mùa Khô chỉ với diện tích 2.500 km2, nhưng bước sang Mùa Mưa từ tháng 5 đến tháng 9, khi nước con sông Mekong dũng mãnh đổ về, làm nước hồ dâng cao hơn từ 8 tới 10 mét và tràn bờ; diện tích Biển Hồ tăng lên gấp 5 lần, khoảng hơn 12.000 km2. Hiện tượng co giãn của Biển Hồ càng ngày càng bị suy yếu, đang như một “trái tim sinh thái đang bị thiếu máu”.
Những câu hỏi còn bỏ ngỏ và hướng nghiên cứu tiếp theo
Sau 7 bài viết như một "biên niên sử về Dự án Funan Techo", bài viết thứ tám này, tác giả muốn tiếp tục nêu ra những câu hỏi còn bỏ ngỏ:
· Đến bao giờ thì Cam Bốt mới chịu công bố đầy đủ Nghiên cứu Khả thi (Feasibility Study)?
· Bao giờ thì Cam Bốt mới chịu công bố đầy đủ công bố mô hình thủy lực và quy trình vận hành?
· Bao giờ thì Ủy Hội Sông Mekong MRC mới có được một đánh giá tác động xuyên biên giới / transboundary impacts?
· Những thay đổi ở trái tim Biển Hồ và ĐBSCL sẽ được theo dõi bằng hệ thống quan trắc nào?
Đó là câu hỏi mà bài viết thứ 8 này tiếp tục mở ra hướng nghiên cứu tiếp theo hết sức cấp thiết.
Chúng ta cần tiếp tục tiếp tục theo dõi và cập nhật /up to date các công trình nghiên cứu về Mekong từ: tổng hợp các nghiên cứu khoa học mới nhất;
đối chiếu dữ liệu qua từng năm;
phân tích bản đồ, ảnh vệ tinh cùng số liệu thủy văn;
và xây dựng một dòng thời gian (timeline) của toàn bộ lưu vực Mekong từ thập niên 1950 đến nay.
Mekong, dòng sông bấy lâu đã và đang nuôi sống hơn 70 chục triệu con người trong lưu vực, luôn luônđứng trước những thử thách và biến đổi mang tính lịch sử. Hãy Bảo vệ Công Bằng Môi trường cho họ.
NGÔ THẾ VINH
05.08.2024 - 05.08.2026
Các bài viết liên quan:
1/ Từ đế chế Phù Nam Khmer tới con kênh lịch sử Funan Techo của Vương quốc Cam Bốt. Ngô Thế Vinh https://vietecologypress.blogspot.com/2023/10/tu-e-che-phu-nam-khmer-toi-con-kenh.html
2/ Phù Nam Con Kênh Lịch sử và những bước tiến hành dự án giữa triều đại Cha và Con. Ngô Thế Vinh https://vietecologypress.blogspot.com/2023/11/phu-nam-techo-con-kenh-lich-su-va-nhung.html
3/ RFA Phỏng vấn BS Ngô Thế Vinh về Kênh Funan và Đồng Bằng Sông Cửu Long
https://vietecologypress.blogspot.com/2023/12/rfa-phong-van-bs-ngo-vinh-ve-kenh-funan.html
4/ Dự án Kênh Đào Funan Techo Ứng Xử Giữa Việt Nam và Cam Bốt Cảnh Đồng Sàng Dị Mộng. Ngô Thế Vinh https://vietecologypress.blogspot.com/2024/04/du-kenh-ao-funan-techo-ung-xu-giua-viet.html
5/ Chuông Nguyện Hồn Ai, Ngày 5 Tháng 8 Năm 2024 Lễ Động thổ Kênh Funan Techo. Ngô Thế Vinh https://vietecologypress.blogspot.com/2024/07/chuong-nguyen-hon-ai-ngay-5-thang-8-nam.html
6/ Kênh Funan Techo, sau Địa chấn 05.08.2024 Kết thúc một Khởi đầu, Vẫn còn thời gian Đòi Công Lý cho 20 triệu cư dân ĐBSCL. Ngô Thế Vinh https://vietecologypress.blogspot.com/2024/09/kenh-funan-techo-sau-ia-chan-05082024.html
7/ Cập nhật tiến độ kênh đào Funan Techo từ tháng 5/2023 tới tháng 12/2025. Ngô Thế Vinh https://vietecologypress.blogspot.com/2025/12/cap-nhat-tien-o-kenh-ao-funan-techo-tu.html
BS Ngô Thế Vinh, tác giả 2 cuốn sách môi sinh: Cửu Long Cạn Dòng Biển Đông Dậy Sóng [2000], Mekong Dòng Sông Nghẽn Mạch [2007] và nhiều bài khảo luận liên quan tới các vấn đề môi sinh và phát triển Lưu vực Sông Mekong và ĐBSCL. Đây là bài viết thứ 8 liên quan tới Dự án Kênh đào Funan Techo đưa ra một tầm nhìn mới chuyển dịch từ "một công trình" sang "một hệ thống" thủy văn ảnh hưởng trên toàn lưu vực, và đó cũng sẽ là chủ đề của cuốn sách mới về Khủng hoảng lớn nhất của lưu vực sông Mekong là “Cơ chế Quản trị Nước”. [Hình tác giả khi băng qua Biển Hồ 12.2001]
NGÔ THẾ VINH: Two Years after the Groundbreaking of the Funan Techo Canal Project
A New Perspective: From a Single Engineering Project to a Basin-Wide Hydrological System
Figure 1: Groundbreaking Ceremony for Section II of the Funan Techo Canal Project, held on 11 April 2026 in Borei Chulsar District, Takeo Province. The ceremony was presided over by Prime Minister Hun Manet, accompanied by Chinese Ambassador Wang Wenbin. Seated in the front row on the red carpet, from left to right, are the Chinese Ambassador to Cambodia, Prime Minister Hun Manet, and Deputy Prime Minister Sun Chanthol, Vice Chairman of the Council for the Development of Cambodia (CDC), who oversees national infrastructure and investment. Source: Agence Kampuchea Presse (AKP)
Developments Since the Groundbreaking Ceremony: Progress and Persistent Questions
One of the questions most frequently raised by readers is
straightforward:
What is the current status of Cambodia's Funan Techo Canal
Project?
This question is particularly timely because two years have
now passed since the official groundbreaking ceremony of 5 August 2024, an
event staged on an unprecedented national scale. The canal was presented as a
flagship megaproject, a symbol of Cambodian national pride, and a legacy closely
associated with the Hun family's political leadership. At that time, the
Cambodian government confidently announced that the canal would be completed
and become operational by 2028.
Figure 2: The
groundbreaking ceremony of the Funan Techo Canal at the small village
of Prek Takeo, Kien Svay District, Kandal Province, on 5 August
2024, coinciding with Hun Sen's birthday. The ceremony was chaired by his son,
Prime Minister Hun Manet. Behind the ceremonial stage stood a giant
Khmer-language banner proclaiming: "We Support the Funan Techo
Canal." This location marks the beginning of Section I, a canal
segment extending more than 20 kilometers, drawing water directly from
the Lower Mekong River, upstream of Vietnam's Mekong Delta. Source:
Khmer Times, 5 August 2024.
Figure 3: Map of the Funan Techo Canal Project. The canal (red line) diverts water from both distributaries of the Lower Mekong: the Lower Mekong River (light blue), which later becomes Vietnam's Tiền River, and the Bassac River (dark blue), which becomes the Hậu River downstream in the Mekong Delta. Source: Radio Free Asia (RFA)
As of August 2026, two years after the commencement of Section I, it has become evident that the Funan Techo Canal remains in the stage of phased construction, rather than full-scale excavation along its planned 180-kilometeralignment. The available evidence suggests that the project has yet to enter comprehensive construction across the entire route originally envisioned. Based on its current pace, it is increasingly likely that this ambitious undertaking will require substantially more time than initially projected before reaching completion.
Over the past two years, the project’s development can be
summarized as follows:
Following the groundbreaking ceremony
on 5 August 2024, Reuters reported that by the end of 2024, there had been
virtually no significant construction activity at the ceremony site, while the
arrangements for securing financing from the Chinese side remained unclear.
During 2025, Cambodia and China
reached agreements on financing and the BOT model (Build-Operate-Transfer),
while also carrying out boundary marking, surveying, and logistical
preparations. In the initial phase, the Phnom Penh authorities indicated that a
Chinese company might finance the entire project. Subsequently, the investment
structure was revised, with Cambodian investors expected to
hold 51% and the Chinese side 49%.
A major turning point came in April
2025, during Chinese President Xi Jinping’s visit to Cambodia, when the two
sides signed an agreement to develop a 151.6-kilometer canal section,
valued at approximately US$1.2 billion. Prime Minister Hun Manet stated at
the time that this infrastructure project was significant for Cambodia’s
economic sovereignty, logistics capacity, and long-term national development.
By early 2026, some residential areas
along the canal alignment had not yet been cleared and remained subject to
negotiations over land compensation. In addition, China provided a US$400
million concessional loan to finance the construction of navigation locks,
irrigation systems, and bridges crossing the canal.
On 11 April 2026, four months ago,
Cambodia held the groundbreaking ceremony for Section II of the
project in Borei Chulsar District, Takeo Province. Prime Minister Hun Manet
presided over the ceremony together with Chinese Ambassador to Cambodia Wang
Wenbin. The investor and contractor are a Cambodian-Chinese joint venture, with
the Chinese state-owned China Communications Construction Company (CCCC) playing
a major role. This is the largest section of the entire project.
Section I, by contrast, is only
approximately 26 kilometers long. It begins at a branch of the Upper
Mekong River in Kien Svay District, Kandal Province, where the original
groundbreaking ceremony was held on 5 August 2024. Cambodian Deputy Prime
Minister Sun Chanthol reported that boundary identification and map
verification for the initial section had achieved some progress. Authorities
had marked 155 land boundaries and allocated nearly US$71
million for compensation in this area.
The Funan Techo Canal Project
(FTC) is intended not merely as an inland waterway connecting Cambodia’s
river system with the Gulf of Thailand. It is also expected to provide water
for agricultural production and aquaculture, promote the development of
economic zones, logistics centers, ports, and expand tourism activities in the
localities along the canal corridor.
According to information released by Cambodia’s Ministry of
Information on 27 May 2026, Section II has a total investment of
approximately US$1.17 billion and an expected construction period
of 36 months, or three years, beginning with the groundbreaking in April
2026. This would mean completion in April 2029.
Figure 5. Graphic representation of the Funan Techo Canal released by Cambodia’s Ministry of Public Works and Transport. [Image source: Royal Government of Cambodia]
Why the 2028 Completion Target Is Difficult to Achieve
The stated objective of completing the entire project by 2028 therefore
appears entirely unrealistic. There are at least three major reasons:
1. The enormous scale of construction
The canal is approximately 180 kilometers long, 80–100
meters wide, and about 5.4 meters deep, and will require:
numerous bridges;
navigation locks;
water-regulation structures;
ports;
logistics infrastructure; and
the relocation and clearance of
residential areas and other sites along the right-of-way.
2. Financing
Although Beijing has reiterated its commitment to supporting
completion of the project, the scale of investment and financing mechanism
have already been revised several times over the past two years.
3. Technical and environmental issues
Experts from a number of research institutions, including
the Stimson Center and the Mekong River Commission (MRC),
continue to point to the lack of transparent data concerning:
the volume of water to be diverted
from the Mekong River;
impacts on the Mekong Delta;
the operating regime of the
navigation locks;
impacts on the natural flood regime;
and
sediment loss.
From a purely construction-engineering perspective, completing
a 180-kilometer canal within approximately three years (2026–2029) would
already be a formidable undertaking.
Based on Cambodia’s own experience with major infrastructure
projects, the Phnom Penh–Sihanoukville Expressway, which is narrower,
shallower in construction requirements, and does not involve complex navigation
locks, took three years and six months to complete.
A scenario anticipated by many experts is therefore that the
project may have to be delayed until 2030 or beyond, or that different sections
will be completed sequentially and subsequently connected before the entire
canal is brought into full operation.
Three Major Questions Concerning Impacts on the Mekong Delta
Because of growing concern over the canal’s potential impacts on
the Mekong Delta, three questions have become the focus of the most
intense debate:
Will the Funan Techo Canal actually
reduce the volume of Mekong River water flowing into Vietnam?
To what extent will it reduce the
sediment supply reaching the Mekong Delta?
How significant will the canal’s
impact be compared with the impacts of the 12 hydropower dams on the Mekong
mainstream?
Figure 6: Underwater clearance of unexploded ordnance (UXO / Unexploded Ordnance) to ensure safety during construction of the Funan Techo Canal.
[Khmer Times, 26 February 2025]
The Impacts Must Be Viewed Within the Entire Mekong River System
CONCERNS ABOUT THE IMPACTS ON THE MEKONG DELTA
The Funan Techo Canal is not merely a stand-alone
transportation project. It will constitute a Multi-Purpose Integrated
Project affecting an already fragile ecosystem within the Mekong River
Basin.
The question, therefore, is not simply: “Will this canal
cause the Mekong Delta to dry out?” Rather, the more important question
is: “To what extent will it interact synergistically with the impacts
already produced by the chain of upstream dams?”
There are three issues that need to be considered
separately:
1. Water Discharge: There Will Be an Impact, but It May Not Be
the Greatest One
From a hydrological perspective, Cambodia argues that the amount
of water required for navigation will be only about 5 m³/s, a very small
volume compared with the discharge of the Mekong River, and therefore that the
impact will be negligible.
However, many experts are convinced that the Funan Techo Canal
is not simply a navigation canal.
Recent Cambodian documents and official statements indicate that
the project is also intended to:
irrigate approximately 300,000
hectares of agricultural land;
provide water for domestic use;
support urban development; and
facilitate the development of
industrial zones along both sides of the canal.
Thus, the amount of water withdrawn from the Mekong–Bassac
river system would be substantially greater than the initial figure
of 5 m³/s cited for navigation.
This is also an issue that the Stimson Center,
the Mekong River Commission (MRC), and environmental advocates have argued
needs to be clarified through comprehensive feasibility studies.
2. The Greatest Concern May Not Be “Loss of Water,” but “Loss of
Floods”
This is a point that has received relatively little emphasis in
the Vietnamese media.
Researchers at the Stimson Center have suggested that the canal,
with its elevated embankments, could alter the pathways through which
wet-season floodwaters spread.
For the Mekong Delta, floods are not simply natural disasters.
They also bring essential ecological benefits: sediment, nutrients, fish
larvae and juveniles, freshwater, and the natural capacity to flush saltwater
from the delta.
If floodwaters are retained or diverted upstream in Cambodia,
provinces in the upper reaches of the Vietnamese Mekong Delta, such as An
Giang, Dong Thap, and Kien Giang, could receive less floodwater.
This could lead to:
declining natural fishery production;
reduced sediment deposition; and
weakened natural protection against
saltwater intrusion.
In other words, “loss of water, loss of floods” may
become the greatest risk.
3. Saltwater Intrusion
The Mekong Delta is already under four major pressures:
sea-level rise;
groundwater extraction;
declining dry-season flows; and
saltwater intrusion.
If the Funan Techo Canal withdraws additional water during the
dry season, even if only by a few percent, it could potentially result in:
saltwater penetrating farther inland;
longer periods of salinity intrusion;
greater damage to rice-growing areas
and fruit orchards; and
reduced sediment delivery to the
delta.
To date, no international model has demonstrated with precision
the magnitude of these potential impacts, partly because Cambodia has not yet
released a Strategic Environmental Assessment (SEA) Report, detailed
engineering plans, and operating procedures that would allow independent
scientists to fully assess and verify the consequences.
In my view, the Mekong Delta is currently being affected
simultaneously by four major variables:
|
Major factor |
Relative impact |
|
Upstream Mekong hydropower dam cascade |
★★★★★ |
|
Climate change and El Niño |
★★★★★ |
|
Groundwater extraction and land subsidence in the Mekong Delta |
★★★★☆ |
|
Funan Techo Canal |
★★★☆☆ (not
yet quantifiable) |
In other words, Funan Techo may not be the “only threat,”
but it could become “the straw that breaks the camel’s back.”
This assessment is also increasingly appearing in Mekong
research circles.
A Broader Perspective Is Needed
After many years of following developments in the Mekong, I have
come to believe that a broader perspective is urgently needed.
Around 2000, when I published Cửu
Long Cạn Dòng, Biển Đông Dậy Sóng (The Mekong, Drying Up and the
South China Sea in Turmoil), attention was focused primarily on the
upstream mainstream hydropower dams on the Mekong.
In the years that followed,
particularly from 2023 onward, I, together with many other experts, began to
pay greater attention to “new variables.” The Funan Techo Canal is
one of them, because its implications extend beyond water volume. It could
potentially alter the hydrological patterns of the Cambodian floodplain, the
Mekong Delta, and the Tonle Sap, the freshwater lake regarded as one of
the largest such lakes in the world. I have repeatedly described Tonle Sap as
the “ecological heart” of the entire Lower Mekong Basin.
In my view, our concern today can no longer be limited to the
upstream mainstream dams. We must broaden the framework to encompass five
major propositions.
I. First Warning: “Hydropower Dams Are Transforming the Mekong
from a Natural River into a Regulated River”
When I wrote the two books Cửu Long Cạn Dòng, Biển Đông
Dậy Sóng and Mekong Dòng Sông Nghẽn Mạch (Mekong:
The Occluding River), many people still viewed dams primarily as structures
that stored and released water for electricity generation.
But by 2026, our assessment has changed. We can now see that:
the seasonal flow regime has
been “flattened”
flood peaks have become lower;
anomalous water releases have
increasingly occurred during the dry season; and
the biological rhythms of the entire
basin have been altered.
Today, many hydrologists are increasingly reluctant to describe
the downstream Mekong flow regime simply as a “natural hydrograph.”
II. Second Warning: “Sediment Is the Most Precious Asset”
Twenty years ago, much of the attention was focused on the
quantity of water.
Today, the research community increasingly recognizes that:
The Mekong will not necessarily die first from lack of water. It
may die from the loss of sediment.
According to numerous studies, the sediment reaching the delta
has declined dramatically because upstream reservoirs and dams retain a large
proportion of the river’s sediment load.
This contributes to:
increased riverbank and coastal
erosion; and
the gradual loss of the delta’s
natural fertility.
III. Third Warning: The Delta May Sink Faster Than Sea Level
Rises
When my books were first published, public discussion often
centered on the idea:
“Climate change will submerge the delta.”
Today, geologists increasingly emphasize another reality:
The delta is sinking under its own weight and human pressures,
in some areas faster than sea level is rising.
The principal causes include:
groundwater extraction;
insufficient sediment replenishment;
and
natural and human-induced compaction
of the deltaic sediments.
In other words:
The Mekong Delta is being attacked from below by land subsidence
and from outside by sea-level rise.
This is something that few people fully appreciated 15–20 years
ago.
IV. Fourth Warning: Funan Techo Is Not Merely “A Canal”
This is the point that, in my view, needs to be updated from the
perspective of when the earlier books were written.
If, in 2017 or 2020, someone had asked me:
“What is the greatest threat?”
I would have answered:
“The 11 mainstream hydropower dams.”
But by 2026, the answer must be different and the
perspective broader:
“The greatest threat is the absence of an integrated
water-regulation system for the entire Lower Mekong Basin.”
And Funan Techo must be regarded as a new link in that
system.
One particularly clear and noteworthy development is that the
objectives of the Funan Techo project appear to have expanded beyond navigation toward irrigation,
with potential implications for water regulation and agricultural economic
development along the canal corridor.
At the same time, many experts have argued that the canal’s
embankments and navigation-lock system could alter the natural flood regime in
Cambodia and transmit impacts downstream to the Mekong Delta if operated on a
large scale.
In other words:
Funan Techo is not merely a navigation canal. It is a
water-management infrastructure project.
That distinction is highly significant and differs substantially
from the way the Phnom Penh authorities have publicly characterized the
project.
V. Fifth Warning: The Greatest Crisis Is a “Water Governance
Crisis”
This is becoming increasingly evident with the passage of time.
Today, the issue is no longer simply:
China builds dams in the Upper
Basin;
Laos builds dams in the Lower
Basin; and
Cambodia excavates the Funan
Techo Canal.
The deeper issue is this:
There is currently no sufficiently strong basin-wide governance
mechanism capable of requiring all countries to share data, conduct meaningful
consultation, and assess transboundary impacts.
Even in the case of Funan Techo, the Mekong River
Commission (MRC) has indicated that it has so far received only basic
information and continues to seek comprehensive feasibility studies and
technical documentation from Cambodia in order to assess the project’s impacts
on the basin as a whole.
This is precisely the “governance impasse” that many
experts are now emphasizing.
I have long hoped to write a third book, tentatively titled:
Mekong After the Dams: The Era of Water-Regulation
Infrastructure
It would complete a three-volume Mekong trilogy.
The new book would examine four emerging variables:
The Funan Techo Canal as an
additional water-regulation infrastructure project, rather than merely a
transportation route;
Climate change, with increasingly
frequent droughts and climate extremes;
Delta subsidence, now regarded as one
of the most urgent threats facing the Mekong Delta; and
Basin governance, emphasizing that
the Mekong crisis today is no longer a story of individual dams or individual
canals, but of an entire system suffering from inadequate coordination.
A Shift in the Way We Study the Mekong
A fundamental shift in Mekong research is needed across three
stages of development over the past three decades:
Stage I: 1995–2005
The focus was primarily on Chinese hydropower dams in the
Upper Mekong Basin.
Stage II: 2005–2015
The focus expanded to include mainstream dams and major
tributary projects in Laos and Cambodia.
Stage III: 2015–2026
The entire basin increasingly needs to be understood as
an interconnected system, in which hydropower dams, climate change,
groundwater extraction, land subsidence, sand mining, and now the Funan
Techo Canal interact and reinforce one another.
This is the approach most appropriate for the years ahead.
What to Watch Between 2024 and 2030
Having followed the development of the Funan Techo project
since 2024, I believe that from now through 2030, a number of
critical milestones and turning points will deserve close observation:
Will actual construction progress
keep pace with the announced schedule?
Will Cambodia release comprehensive
hydrological data and operational information?
How will the assessments of the
Mekong River Commission (MRC), the international scientific community, and the
Vietnamese government evolve?
And, most importantly, will the
impacts actually measured in the Tonle Sap region and the Mekong Delta
correspond to the projections currently being made?
These questions will determine whether Funan Techo ultimately
remains primarily a transportation project, or becomes something much
larger: a new water-regulation system embedded within the already stressed
hydrological architecture of the Lower Mekong Basin.
This Is the
Most Appropriate Approach for the Years Ahead
Given the continuous monitoring of the Funan Techo Canal Project
from 2024 to the present, and certainly from now until 2030, there will be many
important milestones and turning points:
Whether the actual construction
progress can keep pace with the announced schedule;
Whether Cambodia will fully disclose
hydrological data and operational procedures;
How the assessments by the Mekong
River Commission (MRC), the international scientific community, and the
Vietnamese government will evolve;
And most importantly, whether the
measurable impacts observed in Tonlé Sap Lake and the Mekong Delta will
correspond with current predictions.
Tonlé Sap Lake
in the Context of Hydrological Decline
A Lake That Has Continuously
Deteriorated
The question is: By the 2026 Wet Season, where has the
Mekong River water gone?
According to the Mekong Dam Monitor (7–20 July 2026), the
annual flood season arrived more than six weeks late. The Tonlé Sap River,
which normally experiences a powerful seasonal reversal of flow into Tonlé Sap
Lake, showed an unusually weakened reversal this year.
The abnormal behavior of the Mekong Basin during this year's wet
season resulted in only approximately 4.03 billion cubic meters (m³) of
reverse-flow water, far below the historical average of more than 11
billion cubic meters (m³).
The extraordinary phenomenon of the Tonlé Sap River’s annual
reverse flow during the Wet Season is a life-sustaining mechanism
that nourishes Tonlé Sap Lake, the world’s largest freshwater fishery lake.
However, upstream hydropower dams, particularly those in China, have been
storing enormous volumes of water in their reservoirs, weakening the natural
flow regime of the Mekong River. During only the past week, major Chinese
reservoirs retained approximately 2 billion m³ of water.
Monitoring of seasonal flooding shows that the flooded area
decreased from approximately 7,400 km² at the end of June to only 6,000
km² in early July, contrary to the normal pattern, when the flooded area
should expand rapidly during this period.
During the first week of July 2026, the total amount of
water retained by major dams throughout the entire Mekong Basin reached 2.44
billion m³. Among them, the Xiaowan and Nuozhadu dams in China, and the
Sirindhorn Dam in Thailand, had the greatest impacts. Water levels
along the Mekong River on the Thailand–Laos border remained approximately 2
meters below normal levels.
Unanswered
Questions and Directions for Future Research
After seven articles forming a kind of “chronicle of the
Funan Techo Canal Project,” this eighth article continues by raising
several unanswered questions:
When will Cambodia fully release the Feasibility
Study?
When will Cambodia publicly disclose
the complete hydraulic modeling data and operational procedures?
When will the Mekong River
Commission (MRC) conduct a comprehensive assessment of transboundary
impacts?
What monitoring systems will be used
to track changes in the ecological “heart” of Tonlé Sap Lake and the Mekong
Delta?
These are the questions that this eighth article continues to
raise, opening an urgently needed direction for future research.
We need to continue monitoring and updating the latest Mekong
research through:
Synthesizing the newest scientific
studies;
Comparing data from year to year;
Analyzing maps, satellite imagery,
and hydrological records;
Constructing a comprehensive timeline
of the entire Mekong Basin from the 1950s to the present.
The Mekong, a river that has sustained more than 70 million
people throughout its basin, has always faced challenges and
transformations of historic significance. Let us protect environmental
justice for them.
NGÔ THẾ VINH
05 August 2024 – 05 August 2026
Related Articles:
1/ From the Khmer Funan Empire to the Historic Funan
Techo Canal of the Kingdom of Cambodia.
Ngo The Vinh
Vietnam Ecology Press
2/ Funan: The Historic Canal and the Project's
Implementation Steps under the Father-and-Son Dynasties.
Ngo The Vinh
Vietnam Ecology Press
3/ RFA Interview with Dr. Ngo The Vinh on the Funan
Canal and the Mekong Delta.
Vietnam Ecology Press
4/ The Funan Techo Canal Project: Vietnam–Cambodia
Responses, A Case of “Different Beds, Same Dream.”
Ngo The Vinh
Vietnam Ecology Press
5/ For Whom the Bell Tolls: August 5, 2024 — The
Groundbreaking Ceremony of the Funan Techo Canal.
Ngo The Vinh
Vietnam Ecology Press
6/ The Funan Techo Canal after the Earthquake of
05.08.2024: An Ending to a Beginning, Yet Still Time to Seek Justice for the 20
Million Residents of the Mekong Delta.
Ngo The Vinh
Vietnam Ecology Press
7/ An Update on the Progress of the Funan Techo Canal
Project from May 2023 to December 2025.
Dr. Ngô Thế Vinh, author of two books on environmental issues, Cửu Long Cạn Dòng, Biển Đông Dậy Sóng [2000] and Mekong Dòng Sông Nghẽn Mạch [2007], as well as numerous analytical essays on environmental and development issues throughout the Mekong River Basin and the Mekong Delta. This is his eighth article concerning the Funan Techo Canal Project, offering a new perspective that shifts the analytical framework from “a single engineering project” to “an integrated hydrological system” affecting the entire basin. This perspective will also form the central theme of his forthcoming book on what may become the Mekong River Basin's greatest crisis: “Water Governance.” [Author's photograph taken while crossing the Tonle Sap, December 2001].
Subscribe to:
Posts (Atom)